KARS
Kuzeydoğu Anadolu illerimizden biri olan Kars, Türk halk dansları bakımından, ilçelerinin bazılarında Halay ve Semah'lar da oynanmakla beraber, Bar bölgesine girer.
Barlar, düz dizi yada yarım halka biçiminde tutunularak oynan disiplinli oyunlardır. Bununla birlikte Kars yöresi oyunlar bakımından karma ve değişik bir durum göstermektedir. Bunun nedeni, değişik kültürlere sahip insan topluluklarının değişik zamanlarda bölgeye yerleşmiş olmasıdır. Bu bakımdan Türkmen boylarının, Azerilerin, ve Doğu Anadolu yerli halkının oyunları bir arada görülmektedir.
Davul zurna eşliğinde oynanan barların bulunduğu Kuzeydoğu Anadolu yöresinde
özellikle Kars ve Artvin�de, Armonika (Garmon) ile yürütülen ve son zamanlarda Akordeonla oynanan Kafkas ve Azeri oyunları da vardır. Kars oyunları kadın erkek bir arada, kadın erkek çift olarak oynanır. Çiftlerden meydana gelen gruplar tarafından oynanan oyunlar güzel bir sahne düzeni içinde sunulur. Oyunların bir kısmı Kıskanç (erkek kıskanç, kız kıskanç) ve Mendil oyunlarında olduğu gibi temsili ve dramatize nitelikler taşımaktadır. Kars'ta çok bilinen Azerbaycan oyunlarından bazılarının adları şunlarıdır:
Kentvari, Çay, Lezginka, Tamara, Seher, Ayşat, Darıkıran, Şeyh Şamil, Terekeme. Bar. Halay türünden diğer bazı oyunların adları da şunlardır: Düzbar, Ağır bar, Bar Sekmesi, Tersbar, Tikbar, Tek Tamzara, Çitf Tamzara, Sarhoşbarı, Tavukbarı, Hoşbilezik, Zencirli Köroğlu, Ardahan Barı, Temürağa, Dello, Koçeri, Gölenin düzü, Nare, Lorke, Gaçke Barı. Azeri oyunlarının müziği genellikle 6 vu-ruşludur. Davul Zurna ve Garmon (Armonika) dan başka oyunları yürüten diğer bazı bölge sazları da şunlardır: Meydan sazı (Divan sazı), Dilsiz Kaval, Mey, Zilli sallama, Koltuk Davulu, Kaşık, Zil, Tef ve Tongurdak.
Yöresel Kadın Giysileri : Başta Kofik ya da Dinge denilen bir ağaç çember üzerinde kırmızı Fes, etrafına çuha çekilmiş, alın kısmı paralarla süslü Başlık bulunur. Kofiğin üzerine iki Alınlık bağlanır. Başta sıralanan paralar zengin olanlar da altındır.
Arkada saçların üzerinden sarkıtılan, boncuklarla örülmüş Saçbağı vardır. Göğüs kısmına renkli boncuklarla işlenmiş Göğüslük bağlanır. Kuzu yününden küçük el tezgâhlarında dokunmuş Belbağı (kuşak) bele bağlanmıştır. Vücutta üsten giyilen Zubun da denilen Üç etek vardır. Bacaklara giyilen geniş ağlı Şalvar'a Tuman denir. Ayaklarda çengelli, koç boynuzlu ve güllü gibi motiflerle süslü çoraplar bulunur. Ayakkabı dönemi başlamadan önce Çarık ve bazan da altı kösele, üstü ketenden elle dikilmiş süslü Yemeniler giyilirdi. Kadın çarıkları, erkeklerin-kinden daha nazik ve süslü olurdu.
Yöresel Yerli Erkek Giysileri : Başta ince keçe Külah, Fes ya da kalın koyu renkli kumaştan yapılan Terlik bulunurdu. Etrafına sarı desenli Ahmediye sarılırdı. Beden kısmına renkli, boynu dar yakalı göğüs kısmı düğmeli Gömlek giyilirdi. Gömleğin üzerinde Yelek vardı. En üstte Cepken bulunurdu. Yünden dokunmuş üzeri desenli kumaş cepken bir korse görevi yapardı. Bacaklarda geniş ağlı, kadı biçimi Şalvar bulunurdu. Ayaklardaki çoraplar çeşitli motiflerle süslü olarak dokunurdu.
Ayaklara giyilen çarıklar bu yörede, kadın çarıklarından daha kalın ve daha sade yapılmıştır.
Azeri Türk Giysileri :
Erkek Giysileri : Başta kuzu derisinden yapılan Kalpak ya da Papak, sırtta Gömlek bulunur. İpek veya Lastikotin denen kumaştan yapılan Gömlek dik yakalıdır. Üst Gömleğin göğsünde çift taraflı cep bulunur. Etek kısmı kalça hizasına kadar uzanır. Gümüş tokalı kemerler kullanılır. Hançer ya da kama bütün erkekler tarafından kullanırın Civeki denen Çizme yumuşak deriden yapılır, Bacak kısmı sıkıdır. Civekinin altı yumuşak deri veya köseleden yapılır.
Kadın Giysileri : Başörtüsü yada Dinge başa göre ayarlanan ve yüksekliği beş altı santimetre olan bir çeşit süs eşyasıdır. Önü altın ve benzeri paralarla süslenir. İçlik etek ya da elbisede gömleğin dik yakalı yakasız ve V şekilli olanları vardır. Etekler uzun ve geniştir. İnce düz ve desenli kumaşlardan yapılır.
Arkalık, kadifeden ve genellikle kalın kumaştan dikilir. Bele kadar olan kısım bele sıkı oturur. Belden aşağısı geniştir. Yaka, etek ve kol uçları işlemelidir. Belde şehirde ve köylerde Gümüş Kemer kullanılır. Kars yöresindeki gümüş kemerler bir kayış üzerine dizilen parçalardan meydana gelir. Kadın ayakkabıları deriden yapılır. Yumuşak deriden yapılan ayakkabılar kısa topuklu ya da topuksuz olur.
|
|